Oświetlenie ewakuacyjne – kiedy jest wymagane?
Oświetlenie ewakuacyjne jest wymagane tam, gdzie zanik napięcia w sieci zasilającej może zagrozić życiu lub zdrowiu ludzi, spowodować poważne zagrożenie środowiska albo znaczne straty materialne. Szczegółowe przypadki określa Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Kiedy oświetlenie ewakuacyjne jest wymagane?
Oświetlenie ewakuacyjne jest częścią oświetlenia awaryjnego. Uruchamia się po zaniku oświetlenia podstawowego i ma umożliwić rozpoznanie drogi wyjścia, bezpieczne opuszczenie budynku oraz zlokalizowanie sprzętu przeciwpożarowego i przycisków alarmowych.
Norma PN-EN 1838 rozróżnia oświetlenie ewakuacyjne i zapasowe. Pierwsze służy do bezpiecznej ewakuacji, drugie pozwala kontynuować ważne czynności albo bezpiecznie je zakończyć. Nie są to rozwiązania zamienne. O tym, czy w danym obiekcie potrzebne jest jedno z nich, czy oba, decyduje przeznaczenie pomieszczeń, liczba użytkowników, powierzchnia oraz sposób ewakuacji.
W jakich obiektach trzeba je stosować?
Przepisy wskazują zarówno konkretne pomieszczenia, jak i drogi ewakuacyjne. Najważniejsze przypadki przedstawia tabela:
| Typ obiektu lub pomieszczenia | Warunek wymagający zastosowania oświetlenia ewakuacyjnego | Zakres obowiązku |
|---|---|---|
| Widownie kin, teatrów, filharmonii i innych sal widowiskowych | Pomieszczenie przeznaczone dla publiczności | Pomieszczenie oraz prowadzące z niego drogi ewakuacyjne |
| Audy toria, sale konferencyjne, czytelnie, lokale rozrywkowe i sale sportowe | Przeznaczenie dla ponad 200 osób | Pomieszczenie oraz jego drogi ewakuacyjne |
| Pomieszczenia wystawowe w muzeach | Niezależnie od liczby osób, zgodnie z przeznaczeniem obiektu | Pomieszczenie i odpowiednie drogi ewakuacyjne |
| Pomieszczenia o dużej powierzchni | Powierzchnia netto powyżej 1000 m² lub 2000 m², zależnie od rodzaju i przeznaczenia obiektu | Zakres wynika z konkretnej kategorii budynku i projektu ochrony przeciwpożarowej |
| Garaże oświetlone wyłącznie światłem sztucznym | Powierzchnia netto powyżej 1000 m² | Garaż oraz prowadzące z niego drogi ewakuacyjne |
| Szpitale i obiekty dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się | Drogi ewakuacyjne w tego rodzaju budynkach | Wymóg dotyczy dróg ewakuacyjnych |
| Wysokie i wysokościowe budynki użyteczności publicznej oraz zamieszkania zbiorowego | Drogi ewakuacyjne w budynku | Wymóg dotyczy dróg ewakuacyjnych |
Oświetlenie ewakuacyjne stosuje się także na drogach ewakuacyjnych oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym oraz w tymczasowych obiektach przeznaczonych na widowiska lub inne zgromadzenia ludzi. Dokładna kwalifikacja budynku wymaga sprawdzenia jego kategorii, powierzchni, wysokości i sposobu użytkowania.
Jakie wymagania techniczne musi spełniać system?
Instalację projektuje się zgodnie z przepisami oraz normami dotyczącymi oświetlenia awaryjnego, w szczególności PN-EN 1838. Podstawowe wymagania obejmują:
- Czas działania – awaryjne oświetlenie ewakuacyjne powinno działać przez co najmniej 1 godzinę od zaniku oświetlenia podstawowego.
- Natężenie na drodze ewakuacyjnej – co najmniej 1 lx na osi drogi ewakuacyjnej.
- Niezależne zasilanie – system powinien uruchamiać się samoczynnie i korzystać ze źródła niezależnego od podstawowego zasilania oświetlenia.
- Widoczność przeszkód i znaków – oprawy oraz podświetlane znaki muszą wskazywać kierunek wyjścia, oświetlać zmiany poziomu, schody, skrzyżowania korytarzy i wyjścia końcowe.
- Oświetlenie sprzętu bezpieczeństwa – w pobliżu punktów pierwszej pomocy, urządzeń przeciwpożarowych i przycisków alarmowych powinno być zapewnione natężenie co najmniej 5 lx.
W strefie otwartej, na przykład w dużym pomieszczeniu, w którym trzeba ograniczyć ryzyko paniki, norma przewiduje co najmniej 0,5 lx na poziomie podłogi. Dla stref wysokiego ryzyka wymagania są wyższe, a natężenie nie może być mniejsze niż 10% natężenia wymaganego podczas normalnej pracy i jednocześnie musi wynosić co najmniej 15 lx.
Jak przeprowadzić instalację zgodnie z przepisami?
Oświetlenie ewakuacyjne jest urządzeniem ochrony przeciwpożarowej. Sam montaż opraw nie wystarcza, aby uznać system za zgodny z wymaganiami. Procedura powinna obejmować następujące etapy:
- Analiza obiektu i projekt – uprawniony projektant określa drogi ewakuacyjne, lokalizację opraw, sposób zasilania oraz wymagane parametry.
- Uzgodnienie ochrony przeciwpożarowej – projekt należy uzgodnić z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Rzeczoznawca ocenia rozwiązania w odniesieniu do warunków ewakuacji i ochrony pożarowej obiektu.
- Wykonanie instalacji – prace powinien przeprowadzić wykwalifikowany wykonawca, zgodnie z projektem, dokumentacją techniczną i wymaganiami dla instalacji elektrycznych.
- Próby odbiorcze i dokumentacja – przed dopuszczeniem systemu do użytkowania trzeba przeprowadzić próby i badania potwierdzające jego prawidłowe działanie, w tym sprawdzić czas pracy, natężenie oraz reakcję na zanik zasilania podstawowego.
Nie należy samodzielnie przerabiać ani rozbudowywać instalacji. Zmiana układu pomieszczeń, przeznaczenia obiektu, liczby użytkowników lub przebiegu dróg ewakuacyjnych może wymagać ponownej analizy projektu i uzgodnień przeciwpożarowych.
Jak często trzeba kontrolować oświetlenie ewakuacyjne?
Instalacja nie kończy obowiązków właściciela lub zarządcy. Urządzenia przeciwpożarowe należy poddawać przeglądom technicznym i konserwacji w terminach określonych przez producenta, dokumentację techniczną i odpowiednie normy, jednak nie rzadziej niż raz w roku.
Wyniki kontroli trzeba dokumentować w protokołach oraz dokumentacji obiektu. W praktyce wykonuje się także testy okresowe, w tym sprawdzenie opraw i znaków po zasymulowaniu zaniku zasilania, kontrolę wskaźników oraz test pełnego wymaganego czasu działania. Zakres i częstotliwość czynności należy ustalić dla konkretnego systemu, z uwzględnieniem PN-EN 50172 i instrukcji producenta.
Najprostsza zasada jest taka: jeżeli awaria oświetlenia podstawowego może utrudnić bezpieczne opuszczenie obiektu albo stworzyć zagrożenie dla ludzi, oświetlenie ewakuacyjne powinno zostać przewidziane już na etapie projektu i uzgodnione z rzeczoznawcą ppoż.
Przepisy budowlane i wymagania techniczne mogą być nowelizowane. Przed zaprojektowaniem lub modernizacją instalacji należy sprawdzić aktualne brzmienie właściwych aktów prawnych i norm oraz skonsultować rozwiązanie z uprawnionym projektantem i rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.
