Zawór antyskażeniowy – gdzie montować i jak działa?

Zawór antyskażeniowy montuje się przede wszystkim za zestawem wodomierza głównego, od strony instalacji wewnętrznej budynku. To obowiązkowy punkt zabezpieczenia, który ma chronić sieć wodociągową przed wtórnym zanieczyszczeniem. Na odgałęzieniach prowadzących do instalacji grzewczej, zraszaczy, basenu, hydrantów lub urządzeń technologicznych mogą być potrzebne dodatkowe zabezpieczenia dobrane do rodzaju płynu i poziomu ryzyka.

Gdzie dokładnie montować zawór antyskażeniowy?

Zestaw wodomierzowy obejmuje wodomierz główny oraz elementy armatury wymagane do jego prawidłowej zabudowy. Zawór zwrotny antyskażeniowy należy zamontować za tym zestawem, zgodnie z kierunkiem przepływu, po stronie instalacji wewnętrznej. W praktyce oznacza to odcinek między wodomierzem a pierwszymi punktami czerpalnymi.

Takie położenie zabezpiecza sieć pierwotną, czyli przewód doprowadzający wodę z wodociągu, przed wodą znajdującą się w instalacji budynku. Sam zawór przy wodomierzu nie zastępuje jednak zabezpieczeń wymaganych na odgałęzieniach, na których występuje wyższe ryzyko skażenia.

Jak działa zawór antyskażeniowy?

Normalnie woda płynie od sieci wodociągowej do instalacji wewnętrznej. Przepływ zwrotny może pojawić się wtedy, gdy ciśnienie w sieci głównej spadnie poniżej ciśnienia w instalacji budynku. Przyczyną bywa awaria przewodu, intensywny pobór wody, na przykład z hydrantu, albo rozszczelnienie sieci. Taki stan określa się jako podciśnienie po stronie sieci i może prowadzić do zassania wody z instalacji wewnętrznej.

Odwrotna sytuacja występuje przy tak zwanym ciśnieniu zwrotnym. Może ono powstać między innymi w wysokim budynku, gdy słup wody w instalacji wewnętrznej wytwarza większe ciśnienie niż sieć zewnętrzna. Wtedy do wodociągu mogłaby przedostać się woda z instalacji grzewczej, z detergentami pochodzącymi z pralki lub z innymi substancjami.

Zawór antyskażeniowy przepuszcza wodę tylko w określonym kierunku i ogranicza możliwość jej cofnięcia. Nie należy jednak utożsamiać go ze zwykłym zaworem zwrotnym stosowanym na przykład przy pompie obiegowej.

Zwykły zawór zwrotny nie jest automatycznie zabezpieczeniem antyskażeniowym. Zawór zwrotny antyskażeniowy ma określoną konstrukcję, klasę urządzenia i zakres zastosowania wynikający z wymagań dotyczących ochrony wody pitnej.

W których miejscach potrzebne są dodatkowe zabezpieczenia?

Poza punktem za wodomierzem należy przeanalizować wszystkie odgałęzienia, w których woda może zmienić temperaturę, zostać zmieszana z inną substancją albo mieć kontakt z instalacją o niższej jakości sanitarnej. Najczęściej dotyczy to następujących miejsc:

• Instalacje grzewcze – zwłaszcza układy zawierające glikol, inhibitory korozji lub inne dodatki.
• Instalacje ogrodowe – zraszacze, przyłącza węży, punkty do napełniania basenu i podobne odgałęzienia.
• Instalacje hydrantowe i technologiczne – szczególnie w budynkach usługowych, przemysłowych i wielorodzinnych.
• Urządzenia AGD – pralki i zmywarki mogą mieć własne zabezpieczenia, ale trzeba sprawdzić ich konstrukcję oraz wymagania producenta.

W zależności od zastosowanego urządzenia zabezpieczenie może obejmować nie tylko sam zawór. Częścią zespołu bywają również zawory odcinające, filtr oraz odpływ do kanalizacji. Urządzenia typu BA i CA wymagają szczególnej uwagi przy odprowadzaniu wody, natomiast dla zaworów EA stosuje się między innymi armaturę odcinającą. Znaczenie ma także pozycja pracy określona przez producenta.

Przy planowaniu modernizacji istniejącej instalacji kolejność postępowania powinna wyglądać następująco:

1. Ustal przebieg instalacji od zestawu wodomierza głównego i zaznacz wszystkie odgałęzienia.
2. Sprawdź, jakie medium znajduje się po stronie instalacji wtórnej, w tym obecność glikolu, detergentów lub innych dodatków.
3. Określ kategorię płynu według PN-EN 1717 i dobierz klasę zabezpieczenia.
4. Zweryfikuj wymagania dotyczące filtrów, zaworów odcinających, odpływu i pozycji montażu.

Co mówią przepisy i norma PN-EN 1717?

Obowiązek zabezpieczenia instalacji wodociągowej przed wtórnym zanieczyszczeniem wynika z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, z późniejszymi zmianami. Przepisy wskazują, że instalacja powinna mieć zabezpieczenia chroniące wodę przed skutkami przepływu zwrotnego, a za każdym zestawem wodomierza głównego, od strony instalacji, należy umieścić takie zabezpieczenie.

Rozporządzenie nie oznacza, że w każdym przypadku można zastosować najprostszy zawór typu EA. Dobór urządzenia zależy od rzeczywistego zagrożenia. W tym zakresie podstawowym dokumentem technicznym jest norma PN-EN 1717, która klasyfikuje płyny według potencjalnego wpływu na zdrowie człowieka i wskazuje wymagany poziom ochrony.

Jak dobrać zabezpieczenie do kategorii płynu?

Numer kategorii rośnie wraz z poziomem zagrożenia. Typ EA sprawdza się przy najniższych poziomach ryzyka, ale nie jest uniwersalnym rozwiązaniem dla instalacji grzewczych, przemysłowych ani układów zawierających substancje chemiczne.

Przypisanie typu EA, CA lub BA do konkretnej instalacji wymaga oceny rzeczywistych warunków pracy. Tabela pokazuje kierunek doboru, ale nie zastępuje projektu ani pełnej klasyfikacji według normy. Przy instalacjach grzewczych z glikolem, układach przemysłowych i instalacjach w budynkach wielorodzinnych dobór powinien przeprowadzić projektant lub instalator mający doświadczenie w ochronie przed przepływem zwrotnym.

Najważniejsza zasada jest prosta: zawór montuje się za zestawem wodomierza głównego od strony budynku, ale jego typ dobiera się dopiero po ocenie płynu i ryzyka na danym odgałęzieniu. Samo zastosowanie zaworu zwrotnego bez właściwej klasy antyskażeniowej nie zapewnia zgodności z wymaganiami technicznymi.

Artykuł ma charakter informacyjny. Ostateczny dobór urządzenia i sposób montażu powinny wynikać z projektu instalacji, wymagań PN-EN 1717 oraz instrukcji producenta.