Pod ziemniaki najlepiej wybrać nawóz dopasowany do zasobności gleby, zwykle łącząc obornik z nawozem mineralnym NPK oraz rozsądną dawką azotu. Największe znaczenie mają proporcje azotu, fosforu i potasu, termin aplikacji oraz kierunek uprawy. Sprawdź, jak przygotować stanowisko i dobrać nawóz do rodzaju gleby oraz planowanego plonu.
Jakie składniki są potrzebne ziemniakom?
Ziemniaki mają wysokie wymagania pokarmowe. Na każde 10 ton bulw z odpowiednią masą łęcin rośliny pobierają przeciętnie około 40 kg azotu, 15 kg fosforu i 55–65 kg potasu. Potrzebują również wapnia, magnezu, siarki oraz niewielkich ilości boru, miedzi, manganu, molibdenu i cynku.
Azot pobudza wzrost części nadziemnej i wpływa na wielkość bulw. Fosfor wspiera system korzeniowy, zawiązywanie bulw oraz dojrzewanie, natomiast potas reguluje gospodarkę wodną, poprawia zawartość skrobi i ogranicza ciemnienie miąższu.
W nawożeniu ziemniaków nie liczy się sama ilość nawozu, lecz zachowanie proporcji między azotem, fosforem i potasem oraz dostosowanie dawek do wyniku analizy gleby.
Jak przygotować glebę pod ziemniaki?
Plan nawożenia warto rozpocząć od badania gleby. Analiza pozwala ocenić zawartość przyswajalnego fosforu, potasu i magnezu, a także sprawdzić odczyn oraz potrzebę wapnowania. Przy większych uprawach pomocne jest również oznaczenie azotu mineralnego w warstwie 0–60 cm.
Znaczenie ma także przedplon, odmiana, przewidywany plon i przeznaczenie bulw. Innych dawek wymagają ziemniaki wczesne, sadzeniaki, odmiany jadalne oraz ziemniaki przeznaczone na frytki, chipsy lub produkcję skrobi.
Kiedy stosować nawóz pod ziemniaki?
Jesienne nawożenie
Jesień jest dobrym terminem na zastosowanie dobrze przefermentowanego obornika, szczególnie na glebach zwięzłych. Należy go szybko przykryć orką, aby ograniczyć straty azotu w formie amonowej.
Zalecana jednorazowa dawka obornika wynosi zwykle 25–30 t/ha. Przy dawce 30 t/ha obornik bydlęcy może wnieść około 150 kg azotu, 80–90 kg fosforu i około 180–200 kg potasu, jednak składniki te nie są w całości dostępne dla roślin w pierwszym sezonie.
Wiosenne nawożenie
Wiosną, przed sadzeniem, stosuje się nawozy mineralne, w tym nawozy NPK, nawozy potasowe oraz zaplanowaną część dawki azotu. Na glebach lekkich nawozy potasowe lepiej wysiać mniej więcej cztery tygodnie przed sadzeniem, aby składnik zdążył przemieścić się w profil gleby.
Gnojówkę zwykle wykorzystuje się wiosną przed sadzeniem, ponieważ zawiera dużo potasu i mało fosforu. Gnojowicę na glebach cięższych można zastosować przed orką jesienną, a na lekkich – wczesną wiosną przed uprawą.
Nawożenie po wschodach
Po wschodach nie powinno się rozsypywać nawozów wymagających wymieszania z glebą. W razie stwierdzonego niedoboru można zastosować dokarmianie dolistne, przede wszystkim azotem, magnezem oraz wybranymi mikroelementami.
Jaki nawóz mineralny wybrać pod ziemniaki?
Nawozy wieloskładnikowe
Nawozy NPK są wygodnym rozwiązaniem, gdy gleba wymaga jednoczesnego uzupełnienia kilku makroelementów. W uprawie ziemniaków warto wybierać formulacje z większą zawartością potasu, na przykład typu NPK 5-10-20, a także produkty zawierające siarkę i magnez.
Jeżeli na stanowisku zastosowano obornik lub gnojowicę, dodatkowa ilość potasu może być już znaczna. W takiej sytuacji lepiej unikać bezrefleksyjnego zwiększania dawki nawozu potasowego i oprzeć decyzję na analizie gleby.
Nawozy azotowe
Najczęściej stosowanym nawozem azotowym jest mocznik zawierający 46% azotu. Pod ziemniaki wczesne można wybrać szybciej działający saletrzak albo saletrę amonową. Siarczan amonu sprawdzi się na stanowiskach z uregulowanym pH, ponieważ regularnie stosowany zakwasza glebę.
W przypadku odmian jakościowych, w tym przeznaczonych na chipsy, należy wybierać nawozy o niskiej zawartości chlorków. Zbyt duża ilość chlorków może pogarszać cechy kulinarne i przetwórcze bulw.
Nawozy potasowe
Ziemniaki silnie reagują na potas, lecz nie oznacza to, że należy stosować go bez ograniczeń. Nadmierne pobieranie tego składnika może pogorszyć jakość bulw, zwłaszcza po przekroczeniu około 180 kg K₂O/ha.
Na glebach cięższych nawozy potasowe można stosować jesienią. Dotyczy to również soli potasowej, której chlorki mają czas na częściowe przemieszczenie się w glebie. Na glebach lekkich bezpieczniejszy jest termin wiosenny, ponieważ jesienne zastosowanie zwiększa ryzyko wymywania potasu.
Jak ustalić dawkę azotu?
Przy nieznanej zasobności gleby można przyjąć orientacyjnie około 40 kg azotu na każde 10 t planowanego plonu. Dla plonu 30 t/ha daje to około 120 kg N/ha, lecz jest to wartość wyjściowa, a nie uniwersalna recepta.
Azot pod ziemniaki jadalne i sadzeniaki zwykle stosuje się w całości przed sadzeniem. W przypadku ziemniaków przemysłowych oraz późnych odmian jadalnych dawkę większą niż 60 kg N/ha można podzielić: około 60–70% wysiać przed sadzeniem, a resztę przed wschodami lub przed zwarciem rzędów.
| Kierunek uprawy | Termin zbioru lub przeznaczenie | Orientacyjna dawka azotu |
| Ziemniaki jadalne | Zbiór po około 60 dniach | 50 kg N/ha |
| Ziemniaki jadalne | Zbiór po około 75 dniach | 80 kg N/ha |
| Ziemniaki jadalne | Pełna dojrzałość fizjologiczna | 100–180 kg N/ha |
| Sadzeniaki | Produkcja materiału sadzeniakowego | 70–90 kg N/ha |
| Ziemniaki przemysłowe | Frytki, chipsy i mrożonki | 100–150 kg N/ha |
| Ziemniaki skrobiowe | Krochmalnictwo, gorzelnictwo i suszarnictwo | 100–180 kg N/ha |
Nadmiar azotu powoduje bujny wzrost łęcin i opóźnia gromadzenie plonu w bulwach. Może również ograniczać zawartość skrobi i witaminy C, zwiększać poziom azotanów, powodować ciemnienie miąższu, łuszczenie skórki oraz większą podatność na uszkodzenia podczas zbioru i przechowywania.
Jak stosować fosfor i potas?
Fosfor i potas najlepiej podać przed sadzeniem, ponieważ nawożenie pogłówne tymi składnikami jest mało wydajne. Gleba może silnie wiązać fosfor, a potas zastosowany zbyt późno nie zawsze przemieszcza się w strefę korzeni w odpowiednim tempie.
Orientacyjne zapotrzebowanie ziemniaków na potas wynosi około 5–6 kg K₂O na tonę bulw. Przy ustalaniu dawki trzeba uwzględnić nie tylko planowany plon, lecz także obornik, gnojowicę, przedplon i wynik analizy gleby.
Na lekkich, ubogich w potas stanowiskach, gdzie nie stosowano nawozów naturalnych, można rozważyć nawóz zawierający także siarkę i krzem. Takie rozwiązanie jest szczególnie przydatne wtedy, gdy rośliny są narażone na okresowe niedobory wody.
Czy warto nawozić ziemniaki dolistnie?
Dokarmianie dolistne ma charakter uzupełniający i interwencyjny. Nie zastępuje podstawowego nawożenia gleby, ale może pomóc, gdy korzenie czasowo nie pobierają wystarczającej ilości składników z powodu suszy, nadmiaru wody, nieprawidłowego pH albo słabej struktury stanowiska.
Po zwarciu rzędów można zastosować kilka oprysków roztworem mocznika o stężeniu około 5%, zachowując mniej więcej dwutygodniowe odstępy. Magnez podaje się szczególnie przy zawiązywaniu bulw, a w razie potrzeby uzupełnia mangan i cynk.
Zabieg najlepiej wykonać rano lub wieczorem, przy temperaturze w pobliżu 15°C i wysokiej wilgotności powietrza. Woda użyta do przygotowania cieczy powinna mieć około 15–20°C, a oprysk należy przeprowadzić zgodnie z etykietą danego preparatu.
Jak uniknąć błędów w nawożeniu?
Najczęstsze problemy wynikają z pominięcia analizy gleby, stosowania zbyt dużej dawki azotu albo nieuwzględnienia składników wniesionych z obornikiem. Przed wyborem nawozu sprawdź:
- odczyn i zasobność gleby w fosfor, potas oraz magnez,
- ilość składników dostarczonych przez obornik, gnojowicę lub gnojówkę,
- termin zbioru i przeznaczenie uprawianej odmiany,
- przewidywany plon oraz warunki wilgotnościowe stanowiska,
- zawartość chlorków w nawozie przeznaczonym pod odmiany jakościowe.
Nie stosuj wysokich dawek nawozów mineralnych bezpośrednio przed sadzeniem, zwłaszcza na glebach lekkich i pod odmiany wczesne. Granulat powinien być równomiernie rozprowadzony i wymieszany z glebą, a każdą dawkę azotu trzeba uwzględnić w bilansie nawożenia.
